Rahmi M. Koç Müzeleri Ayvalık - Buse İrem BOĞAÇACI-Seçil SERT-Mert DİKER

RAHMİ M. KOÇ MÜZELERİ AYVALIK - Süleyman ercan

      1994 yılında ziyarete açılan Rahmi M. Koç Müzesi, 30.yılını kutlarken İstanbul, Ankara ve Balıkesir’de olmak üzere üç ayrı ilde bünyesine dört ayrı müze ve bir de kitaplık katmış olmanın ve kültürel mirasımızı zenginleştirmenin gururunu yaşamaktadır. Biri Ayvalık’ın merkezinde, diğeri Cunda'da bulunan iki müzede, diğer müzelerimizde olduğu gibi, dünya sanayi mirasının seçkin örnekleri sergilenmekte olup kitaplıkta ise, farklı alanlardaki kıymetli yazınsal yapıtlar muhafaza edilmekte ve değerli konukların ziyaretine ve incelemesine sunulmaktadır.     Ayvalık, hem tarihî ve kültürel dokusuyla hem de turizm değeriyle ve zeytin üretimiyle ön plana çıkan, ülkemizin güzide yerleşim yerlerindendir. Müze ve kitaplığın yeniden hayata kazandırılmasıyla birlikte, bu zenginliğe artı değer sağlanmıştır. Sanayi objelerinin yer aldığı eski bir kiliseden dönüştürülen Cunda Rahmi M. Koç Müzesi ve eski bir şapelin restore edilerek kurtarıldığı RMKM Sevim ve Necdet Kitaplığı, Ayvalık’ın kültürel kimliğini gözler önüne sermektedir. Özellikle, 2024 yılında ziyarete açılan ve eski bir zeytinyağı fabrikasından dönüştürülmüş olan Ayvalık Rahmi M. Koç Müzesi, hem Ayvalıklılar hem de ülkemiz adına, zeytin ve zeytinyağı üretiminin önemine de vurgu yapmakta, bölgenin endüstriyel ve tarımsal geçmişini ziyaretçilerle buluşturmaktadır.      Zeytin denilince ilk akla gelen yerlerden biri olan Ayvalık, 19. yüzyıldan bu yana zeytin, zeytinyağı ve sabun üretimi bakımından önemli bir yere sahiptir. Üretim yapılmaya başlandığı dönemlerde şehrin kıyı şeridinde bulunan yağhaneler ve sabunhaneler, günümüzün değerli “endüstriyel mirası” nı teşkil etmektedir. Müze binasına dönüştürülen bu değerli tarihi fabrika binası ise, 19. yy’da kentte inşa edilmiş avlusuz tipteki fabrikaların mimari özelliklerini yansıtan bir örnektir. Yağhane ve sabunhane olmak üzere iki bölümden oluşan fabrika, kâgir duvarlar içine ahşap döşeme kirişler yerleştirilerek inşa edilmiştir. 19.yy. sonu ile 20.yy. ortalarına tekabül eden zaman dilimi içerisinde, buhar gücünün kullanıldığı ilk dönem, taş baskı yönteminin kullanıldığı ikinci dönem ve artan talepler doğrultusunda sabunhane binasına eklenen üst kat ile birlikte üçüncü bir dönem geçirmiş olduğu bilinmektedir. Bu yapıların yanı sıra, mülk sahiplerinin yaşaması için inşa edilmiş olan köşkün de aynı dönemde yıkıldığı bilgisine ulaşılmaktadır.

GÖRSEL: AYVALIK RAHMİ M. KOÇ MÜZESİ

       Kuruluşundan itibaren 1950’li yıllarda en gelişmiş haline ulaşmış olan fabrika, 2000’li yılların başında kullanım dışı kalmış ve zamanla çeşitli tahribatlara uğramıştır. 2021 yılında RMK Kültür Faaliyetleri A.Ş. tarafından satın alınmış ve Ark İnşaat A.Ş. tarafından yapının özgün malzeme ve yapım teknikleri korunarak onarımı gerçekleştirilmiştir. Titizlikle yürütülen restorasyon çalışmasından sonra yapı, 2024 yılında Ayvalık Rahmi M. Koç Müzesi olarak hizmet vermeye başlamıştır. Müze’nin koleksiyonu, Rahmi M. Koç Müzesi İstanbul, Ankara ve Cunda Müzeleri’nin bir benzeri gibi oluşturulmuştur. Koleksiyon içeriğinde makineler, buharlı modeller, bisikletler, çocuk bisikletleri, bebek arabaları, motosikletler, klasik otomobiller, lokomotif modelleri, minyatürler, günlük yaşam objeleri, oyuncaklar, denizcilik koleksiyonu bulunmaktadır.  Ayrıca, Sayın Turgut Tokuş tarafından bağışlanmış olan arkeolojik eserler koleksiyonu da müzede sergilenenler arasındadır.

GÖRSELLER: CUNDA RAHMİ M. KOÇ MÜZESİ

      Cunda (Alibey) Adası’nın merkezinde bulunan Taksiyarhis Kilisesi, Cunda Adası Rum Ortodoks cemaati tarafından 1873 yılında, eski temelleri üzerine Metropol Kilisesi olarak inşa edilmiştir. Kilisenin asıl adı Aya Nikola Kilisesi olsa da, cemaat tarafından ‘Taksiyarhis’e, yani Koruyucu Baş Melekler Cebrail ve Mikail'e atfedilmiştir. Tek kubbeli bazilika plan tipinde, dikdörtgen planlı yapı, döneminde yaygın olarak kullanılan Neo-klasik mimar üslubundadır. Yığma tekniği ile örülmüş duvarlar ve sövelerde yörenin ünlü taş ocaklarından çıkarılan sarımsak taşı kullanılmıştır.

GÖRSELLER: AÇIKLAMA YOK

Zaman aşımına ve insan tahribatına uğrayan bina, yıllar içerisinde bakımsız kalmış ve yıpranmıştır. 2011 yılında Vakıflar Meclisi kararı ile Rahmi M. Koç Müzecilik ve Kültür Vakfı’na tahsis edilen kilise binası, yirmi iki ay süren başarılı bir restorasyon süreci sonrasında ilk günkü görkemine kavuşmuştur. Tarihi yapı, 31 Mayıs 2014 tarihinde “Cunda Rahmi M. Koç Müzesi” olarak ziyarete açılmıştır. Koleksiyon teneke oyuncaklardan buharlı modellere, bebek arabalarından zaman ölçüm aletlerine, fotoğraf makinelerinden minyatür objelere dek uzanan geniş bir yelpazede ziyaretçilerini karşılamaktadır.

GÖRSEL: RMKM SEVİM VE NECDET KENT KİTAPLIĞI

      Cunda (Alibey) Adası’nda, Âşıklar Tepesi üzerinde bulunan, Sevim ve Necdet Kent Kitaplığı, 15. yüzyılın ortalarında Edremitli iki keşiş tarafından Aziz Yahya’ya atfedilerek ufak bir kilise olarak inşa edilmiştir. Agios Yannis Şapeli olarak anılan bina, zaman içerisinde, içinde barındırdığı dini ve hukukî kitaplarla birlikte, bir yandan döneminin ünlü bir kitaplığı haline de gelmiştir. Devrinde inzivaya çekilen çok önemli azizleri, patrikleri ve keşişleri bünyesinde barındırmıştır. Şapel’in batı kısmında ise, un öğütüldüğü düşünülen değirmen yer almaktadır. Adayı üç taraftan kuşatan ve büyülü bir manzaraya sahip olan mekân, önemli bir kültürel miras alanıdır. Ayvalık ve ülkemiz tarihi açısından önem taşıyan bu yapılar, 1924 senesinde yaşanan mübadele ve sonrasında, tahribata uğramaya başlamış, yıllar içerisindeki doğa ve hava olaylarıyla iyice yıpranmıştır.

GÖRSEL: AÇIKLAMA YOK

      Yıllar yılı harap bir şekilde kalan şapel ve değirmen, Rahmi M. Koç Müzecilik ve Kültür Vakfı tarafından restore edilmiş ve 2007 senesinde hayata döndürülmüştür. Şapel, 2007 senesi itibariyle, Sayın Muhtar Kent’in babası emekli Büyükelçi merhum Necdet Kent’e ait kitap koleksiyonunu bağışlamasıyla, Sevim ve Necdet Kent Kitaplığı ismiyle hizmet vermeye başlamıştır. Kitaplık’ta farklı konularda yeni ve eskinin, yerli ve yabancı yayınların harmanlandığı bir koleksiyon bulunmaktadır. Kitaplık’a bağışlanan bin üç yüzü aşkın eser, Emekli Büyükelçimiz Sayın Necdet Kent’in ve eşi Sayın Sevim Kent’in şahsi kitaplarından müteşekkildir. Çalışma saatleri içerisinde yararlanılabilen edebiyat, sanat, tarih, bilim, çocuk, siyaset, hukuk, din, coğrafya, iktisat, ekonomi felsefe, dergi, referans alanlarındaki kitapların yanı sıra; Ayvalık kitapları, nadir eserler ve Eski Dışişleri Bakanımız Sn. Vahit Halefoğlu’nun bağışlamış olduğu özel eserler de kitaplık raflarında yerini almaktadır.