Ayvalık Rehberi

Mete Akyol’un Hürriyet gazetesinin 3 Mayıs 1975 tarihli sayısında “Diz Dize Göz Göze” köşesinde yayınladığı, 9 Aralık 1973 günü yapılan seçimlerde Ayvalık Belediye Başkanı seçilen İzzet Aygüner’le söyleşisini kaleme aldığı “Gavatacı Belediye Başkanı” yazısını olduğu gibi aktarıyoruz. Yazı, İzzet Aygüner’in zeytin emekçisiyken belediye başkanı oluşunu, sabun işçiliğini, emeğin o yıllardaki değerini ve sonrasında emek için yürüttüğü mücadeleyi anlatıyor.

 

İzzet Aygüner’i 12 Ağustos 2014’te, 87 yaşında sonsuzluğa uğurladık. Anısına saygıyla...
 

                                                                       ***

 

GAVATACI BELEDİYE BAŞKANI...
 

“1928 doğumluyum, ilkokul mezunuyum.”

Ayvalık Belediye Başkanı İzzet Aygüner, bir cümle daha ekleyerek, özgeçmişinin sınırlarını tamamladı:

 

“On bir yaşımda bir zeytinyağı fabrikasında çalışmaya başladım ve o günden, belediye başkanı seçildiğim güne kadar hep, zeytinyağı ve sabun fabrikalarında işçilik yaptım.”

 

İzzet Aygüner, belediye seçimlerinin yapıldığı 9 Aralık 1973 günü de fabrikada, işinin başındaymış.

 

“Gerçi o gün pazardı amma, sabun işi pazardı, bayramdı, tatildi dinlemez” dedi “Kıvamına geldiği zaman bir sabun fabrikasında, sabun sergi ustası olarak çalışıyordum. Görevim, sabunları gramına göre kesmekti. Onbeş dakika izin aldım o gün fabrikadan. Gittim oyumu kullandım ve tekrar işimin başına döndüm. Gece fabrikadan çıktıktan bir süre sonra, belediye başkanı seçildiğim anlaşıldı.”

 

Zeytinyağı Fabrikalarında zeytinler, büyük taşlar altında ezilirler ve zeytin hamuru oluştururlar. Bu zeytin hamuru, “Baskı” bölümüne, “Gavata” adı verilen kaplarla taşınır.

 

“Zeytin hamurunu taşlardan alıp, gavatalara baskıya taşıyan işçilere de gavatacı denir” dedi İzzet Aygüner “1939 yılından ben bir zaytinyağı fabrikasında gavatacı olarak çalışma hayatına atıldım. Günlüğüm 66 kuruştu, amma yoksulluk içindeki ailem için bu kadar bir para bile önem taşıyordu.”

 

Yoksulluk içindeki evine 66 kuruş getiren gavatacı çocuk İzzet Aygüner’in bu mutluluğu, bir süre sonra son bulmuş.

 

“Zeytini ezen taşlardan birinin demir kapağı, elimin üstüne düştü, sağ elimin baş parmağını ezdi. Onbir gün çalışamadım. İşimden ayrı kaldım.”

 

Ay sonunda hesap kesilirken İzzet Aygüner, parmağının acısından da büyük bir acıyla karşılaşmış.

 

“Hesabımı keserken çalışamadığım onbir günün parasını hesaptan düşmüşlerdi” dedi “Büyük bir haksızlığa uğradığımı biliyordum. Patrona sözümü dinletemedim”

 

Kaymakama gitmiş, ona anlatmış durumu.

 

“Madem on bir gün çalışmadın, o halde ne hakla para istiyorsun?” demiş Ayvalık’ın o zamanki kaymakamı “Hiç çalışmayana para verilir mi?”

 

“İşte o andan itibaren kendimi işçi hakkının korunmasına verdim” dedi. İzzet Aygüner “İşçinin hakkıyla ilgili ne yazı bulduysam, iyice anlayana kadar okudum, okudum, sonra da amentü gibi, ayetler gibi bunları, arkadaşlar arasında elden ele dolaştırdım.

 

Bir üniversite mezunu kadar yetiştirdim kendimi sendikacılık konusunda. Yirmi yılı aşkın bir süre sendikacıyım da... Sayısız toplu iş sözleşmesi görüşmesinde bulundum. İşçinin hakkını savunmakla kalmadım, bir sendika başkanının satın alınamayacağını da kanıtladım. Belki de bu nedenlerle olacak, işçi arkadaşlarım ittiler beni belediye başkanlığına adaylığımı koymaya”

 

İzzet Aygüner şimdi gece demeyip, gündüz demeyip belediyecilikle ilgili tüm yasaları “Mevzuatı” okuyor, öğreniyor.

 

“Bir yılımı aldı yeni görevimle ilgili bilgileri öğrenmek” dedi “Fakat şimdi bu işi de en az işçi haklarını bildiğim kadar biliyorum artık.”

 

Amerikalılar, ocakta yanan odunların alevinde ders çalışarak kendini yetiştiren bir yoksul Amerikalı’nın Cumhurbaşkanı seçildiğini öğretirler çocuklarına okullarda.

 

“Abraham Lincoln, Amerika’da demokrasinin simgesidir” derler “Bir yoksul kişinin bile Amerika’da cumhurbaşkanı olabileceğini kanıtlamıştır Abraham Lincoln” derler ve çocuklarına bunu, gurur duyarak öğretirler, öğreterek gurur duyarlar.

 

İzzet Aygüner’i size tanıtırken ben de aynı duygular içinde olduğumu gururla söylemek istiyorum.

 

Türkiye’de bir gavatacı 43 fabrikanın bulunduğu bir küçük kentte belediye başkanı seçilebilmektedir, halk tarafından, halk için...